NadMorze

wczasy, wakacje, urlop

Przemysł,Handel i Urządzenia Techniczne Gdańska

16 sierpień 2013r.

Przemysł rozwinął się w Gdańsku w niektórych dzia łac,h dopiero w. latach powojiennych, w niektórych, jak np. budowa okrętów, rozwija się od połowy XIX wieku, a tylko niektóre działy, szczególnie fabrykacja wódek i likierów, mają frracły cję jeszcze z polskich czasów. Do najważniejszych działów, zalicza się prze m y s ł drze w-n- y, który przerabia drzewo z polskich lasów. spławiane Wisłą. Rozwija się on nad Wisłą. Od Piehnendorfu po most Breitenbacha, wzdłuż Wisły przytyka jeden skład materiałów drzewnych do drugiego, a niezliczone tartaki dostarczają belek, desek i progów kolejowych. Starym działem przemysłu jest młyna rstwo, a największym młynem jest dawny młyn krzyżacki w Gdańsku. Może on dziennie przerabiać 4.000 cetnarów mąki, t. j. więcej, niż wynosi cale zapotrzebowanie ludności wolnego miasta. Największe cukrownie istnieją w Pruszczu, Sobowicach i Nitychu, a przerabiają one buraki cukrowe. Natomiast w Gdańsku (na Wyspie Spichrzów i w Nowym Porcie) istnieją cukrownie, które przerabiają cukier trzcinowy z materjału. dowożonego morzem. Wśród fabryk do największych należą warsztaty kolejowe (parowozy, wagony) na Troyl (Przerąbce) z ładnemi willami dla urzędników i robotników, które są w połowie własnością Polski, w połowiie Gdańska, fabryka w a g o n ó w osobowych i towarowych, oraz f a b r y-k a drutu i gwoździ we Wrzeszczu. Mniejsze są fabryki automobilów, aparatów1, oraz przyrządów optycznych. W dolinach w okolicy Gdańska od Wrzeszcza po Oliwę pracują kuźnice, które przerabiają .rudę szwedzką na żelazo, stal i towary żelazne. Wśród działów przemysłu artystycznego wyróżnia się wyrób przedmiotów bursztynowych, przyczem bursztyn dowozi się z Królewca i Samlancłji, Na j ważnie jszym działem przemysłu wolnego miasta jest budowa okrętów, w kilku ogromnych stoczniach okrętowych. Już w średnich wiekach posiadał Gdańsk warsztaty żaglowców, budowanych z cłębow-ego drzewa na Lastadie i Brabank, które posiadały dobrą markę. Najstarszą z istniejących jest stocznia Klawittcra (Kławitterwerft), założona w połowie XIX wieku, która początkowo produkowała okręty wojenne dla pruskiej marynarki. Obecnie buduje ona i naprawia okręty morskie i rzeczne, oraz dostarcza maszyny parowe i kotły okrętowe wszystkich rodzajów i wielkości. Do stoc-zoii należy dok pływający o sile nośnej 3.000 tonin, i wielki żóraw pływający. Po drugiej stronie Wisły niedaleko mostu Breitenbacha leży stocz-il i a Woja li n a, która buduje drewniane i żelazne okręty rzeczne i morskie. Posiada ona również dok pływający. * Stocznia Schichaua, na. lewym brzegu Martwej Wisły, należy do większych warsztatów okrętowych w Euro-, pie, zatrudniając 3,000 robotników. Buduje ona. duże okręty morskie, towarowe jak i pasażerskie, a interesujące są uroczystości spuszczania tych statków na wiodę. Stocznia ma największy w Gdańsku * żóraw (Biesenkrahn) żelazny, bardzo wysoki, zdała, widoczny, który posiada nośność 250 tonn. Poctoosi on najcięższe maszyny z wielką łatwością. Przed wojną warsztaty te budowały okręty wojenne, szczególnie torpedowce Do większych okrętów, 'zbudowanych w latach powojennych, należy „Kolumbus" w r. 1923. Stocznię założył fet r 1890 Ferdynand Schichau z El bląga, który swoją karjerę życiową rozpoczął jako zwykły ślusarz. Między stocznią Schichaua, a. ujściem Motławy do Wisły, znaczną przestrzeń zajmuje * Stocznia Gdańska (Dan zigerwerft) przed wojną znana jako stocznia cesarska. (Kaiserlic-he Werft). Jest to największa labryka wolnego miasta, która zatrudnia 6.000 robotników. Przed wojną bu dowala, ona wyłącznie okręty wojenne i łodzie podwodne. Stąd wyszły znane w czasie wojny łodzie podwodne U. 9 i U. 21, oraz krążownik „Eniden Obecnie stocznia należy do International* Shipbuilding and Engineerin-g Com,panie (Międzynarodwa Spółka dla Budowy Okrętów), której kapitał zakładowy składa się z udziałów gdańskich, polskich i francuskich. Po wojnie produkuje stocznia okręty handlowe, maszyny wszelkiego gatunku, kotły parowe, lokomotywy, zbiorniki .metalow-e na benzynę, i t. d Posiada trzy doki wielkie i mniejsze, i kilka żórawi pływających, z których największy, zwany „Długim Henrykiem", podnosi ciężary do 2.000 cetnarów (p. str. 49). W handlu wywozowym Gdańska, jak niegdyś- tak i obecnie pierwsze miejsce zajmuje zboże, drugie drzewo. Flota gdańska wzrosła ogromnie w latach powojennych ). gdyż przed wojną Gdańsk nie posiadał prawie -zupełnie floty handlowej. Opis portu zawarty- jest w części szczegółowej . Z wodnych urządzeń technicznych posiada Gdańsk kanał Ftacluni (Neue Radaune), zbudow any przez Krzyżaków w r. 134!) dla wyzyskaniu siły wodnej' Radunii, płynącej jako rzeka górska ze znacznym spadkiem z gór Szwajcarii Kaszubskiej. Kanał którego długość od śluzy pod' Pruszczem do ujścia do Motławy w Gdańsku w ynoś 14 km., oddziela od Żuław w y soka tama. a poziom wody w nim jest wyższy niż biegnącego równolegle gościńca z Gdańska do Tczewa. Woda Raduni porusza w Gdańsku stary młyn krzyżacki, oraz szereg innych młynów i urządzeń przemysłowych. Mosty w" Gdańsku otwierają się dla przepuszczania statków Na Motławie jest fi takich mostów, z których najstarszym jest Miiclikannenbrucke, zbudowany w- r. 1804 przez Schwedlera. Zielony Most pochodzi z r. 1883 Jego część środkowa, która się otwiera przez podniesienie -klap, ma 12.4 m. szerokości Podobnie zbudowane są też Matten bucłener, — Thornsche — i Aschbriicke z lat 1892. 94. 95. Otw iera się je zapomocą elektryczności, a podnoszenie kłap, mających 00.000 kg. wagi, następuje w ciągu 30 sekund. podczas gdy poprzednio przy pomocy ręcznych aparatów trwało to 105 sekund. Koszty jednego mostu wynosiły przeszło 200 000 marek. Wocliuciąoi Gdańska czerpią wodę z kilku żrócleł Najstarszy- zbudowany w r. 1809, bierze wodę ze źródeł koło Prągowa (Pra-ngenau) nad Radunią. 20 kin. na południow y zachód od Gdańska, Dostarcza on przeciętnie 10.000 m3 wody dziennie, obliczając dzienne zużycie 100 litrów na mieszkańca. Drugi wodociąg czerpie wodę z trzech studni artezyjskich 37 m. głębokich, w Rastyonie Gertrudy obok Leegesthor, które mogą dostarczać do 8 000 m.3 wody dziennie. Ten wodociąg został otwarty w r 1902 i służy jako rezerwa dla pierwszego. Trzeci wodociąg, zbuduwany w r. 1878. zaopatruje w w-oćlę Wrzeszcze i Nowy Poił. Czerpie on wodę ze źródeł w Połąkach (Pelonkenj. 8 km na zachód od Gdańska, leżących na zachód od drogi z Wrzeszc-za do Oliwy. Jako rezerwę dla niego urządzono w r. 190K, w jego sąsiedztwie artezyjskie studnie „Fa-iedenschiuss' o głębokości 49 m. Kanalizacja Gdańska została przeprowadzona w latach 18(50—71 według projektów angielskiego inżyniera Batclwi-na Lathaina przez firmę Airda Gdańsk jest pierwszym z miast na stałym lądzie Europy, 'które przeprowadziło całkowitą kanalizacje. Punktem centralnym kanałów jest stacja pomp na wyspie Kępie (Kiimpe) obok wyspy Spichrzów nad Motławą Kanały o jajowatym przekroju budowane są wyłącznie z cegły i cementu a są one założone na głębokości 2,8 — 6,3 m. Biegną one też pod Wisłą i- pod Motławą. Wodę z kanałów używa się do użyźnienia 406 ha. gruntu (t zw. Riesellelder) koło Heubude na wschód od Gdańska, które dzięki sieci założonych wśród nich kanałów i zastosowania odpowiedniego postępowania w cią gu lat 30 z lotnych piasków zamieniono na urodzajne grunta uprawne Stacja pump kanalizacji miejskiej znajduje się Blei-hof i-b, a zwiedzać ją można za zgłoszeniem w dyrekcji. Elektroiunia miejska, Bleihof 2 nad "Motławą, zbudowana w r 1898 obok Spichlerza Królewskiego. Gazownia miejska. Milchpeter, zwiedzanie niedozwolone. Rzeźnia miejska, Engl Damm 19 otwartą jest ocl 7-ej cło 4 ej. zwiedzać ją można za opłatą 1 guldena Bestauracja na miejscu. Przeciętnie biją tu codziennie 300 w ołów, 1000 świń i 300 cieląt i baranów. Państwowy Zakład Dezynfekcyjny cłła emigrantów w Nowym Porcie (Exerzieriplatz) wybudowany w r. 1925, uchodzi za najlepiej urządzony w państwach nadbałtyckich System obronny Gdańska zmieniał się w ciągu wieków Juz w średnich wiekach otrzymał Gdańsk mury obron ne które otaczały nietylko miasto, ale oddzielały Główne Miasto od Starego Miasta Pozostałością po wewnętrznych murach jest wieża Kieck m cłie Kock koło kościoła Do minlkanów. Po dawnych murach pozostały w Gdańsku stosunkowo liczne fragmenty, w szczególności, szereg nie zbyt ozdobnych b r a in ocl strony Motławy, piękna Brama Dlugouliczna, i kilka baszt w rozmaitych dzielnicach miasta. Mury otaczały też Wyspę Spichlerzów na której zachowała się posępna Milchkannentor Pod koniec rządów Zygmunta Augusta, ze zmianą systemu fortyf'kacyj. mury okazały się niewystarczającymi, i wówczas to Gdańsk otrzymał o wiele silniejsze forty! 1-kacje ziemne z bast jonami systemu aubana. Wśród ty cli fortyfikacyj, znacznie oddalonych w niektórych miejscach od poprzednich murów, powstało znowu kilka bram z których do dziś zachowała się ozdobna Brama Wyżynna (llohes Tor) i mniej ozdobne bramy Nizinna (Leeges Tor) i bramą Żuławską (Werder Tor) na Dolnym Mieście, natomiast nie zachowała się Brania Oliwska. Wały te zniesiono częściowo po r. 1895. kiedy na ich miejscu powstał szereg ulic od dworca kolejowego >po Karrenwall. budynki przy Hansaplatz. oraz koszary przy Wallgasse. W. początkach XX wieku splantowano też waty na wschód od Doi nego Miasta. Dotychczas pozostały one, wraz z bast jonaminazwach różnych zwierząt i rowem wypełnionym wodą, jedynie w południowej części miasta. Prusacy zamienili Gdańsk na nowoczesną t w i e r d z ę która składała się z fortów na Górze Zamkowej i Biskupiej, w Brzeźnie, Nowym Porcie, Westerplatte i Górkach a w obręb których weszły też istniejące od XVI yvie-ku fortyfikacje cydadeli w Wisloujściu. Po wojnie wszystkie te forty uległy częściowemu zniszczeniu, a istniejące w nich koszaryr i kazamaty obrócono na użytek cywilny, Prusacyr uważają Gdańsk za kolebkę swojej floty wojennej, gdyż do r. 1865 był on głównym wojennym portem pruskim, który dopiero po zdobyciu Szlezwlgu zo stal przeniesiony do Kilonji. W Gdańsku w cześniej niż w większych miastach Pol ski zaczęły powstawać kotonje willowe, dla robotników drobnych urzędników budowane na miesięczne spłaty przez kooperatywy. Najstarsze powstały przy poparciu fundacji Abbega, w szczególności kolonja z 18 domów na Abbegasse w r 1872. Przy poparciu tej samej fundacji powstały kolonje willowe w Nowym Porcie na OUvaer Frei-kuicl (55 domów w r 1895), we Wrzeszczu, przy Eigenhaus-gasse (110 domów w r 1897), i w Leegstriess (108 domów w r 3907). W nowszych czasach powstało wiele kolonji willowych na przedmieściach Gdańska, wedle jednolitych planów miast ogrodów, między innymi na przedmieściach Neuschottland i Schełlanuhl.

ocena 4,1/5 (na podstawie 7 ocen)

wczasy, Pomorze, Wypoczynek, Gdańsk, Wczasy, Zwiedzanie, Port, Kaszuby, Zatoka Gdanska, Pomorze, Motława