NadMorze

Okolice Kosciołów Św. Mikołaja i Św.Jana w Gdańsku

16 sierpień 2013r.

Północna część Głównego Miasta od ul. Szerokiej po Altstadtischer Graben przecięta była niegdyś tamą. wiodącą od zamku krzyżackiego ku kościołowi P. Marji. Na jej miejscu pow stała ulica Da mm, podzielona na cztery części, oznaczone numerami rzymskimi. Przy I. Damm 14 kamienica z fasadą zbudowaną wedle proj. Schlutera. Równoległą do Breitgasse jest ul. Św. Jana (Johan-nisgasse), przy której stoją dwa duże kościoły gotyckie, katolicki św Mikołaja i ewangelicki św Jana. Dawmy kościół Dominikanów (św. Mik-olaja) najpiękniejszy z katolickich kościołów Gdańska, pełen artystycznych obrazów i rzeźb, stoi na miejscu kościoła zamkowego ks. Pomorskich. Istniał on już w XII wieku, a w roku 1327 książę Światopełk II z biskupem kujawskim Michałem założył przy nim klasztor Dominikanów, sprowadzając doń zakonników z Krakowa pod wodzą św. Jacka. Tutejszy klasztor należał do najbogatszych w Polsce i miał niegdyś 200 zakonników. Po rozbiorze Polski klasztor skasow ano. a kościół zamieniono w r. 1840 na paraljalny. Ginach klasztoru uległ pożarowi skutkiem bombardowania przez Rosjan w r. 1813, przyczem spaliła się też kaplica św. Urszuli. Niegdyś nazywano ten kościół kościołem rybaków. Kościół ten był stale kościołem polskim i ostoją katolicyzmu, a jako taki w r. 1577 w czasie oblężenia. miasta przez Batorego został spustoszony przez mieszczan gdańskich, którzy go potem musieli odrestaurować. W i'. 1587 przyjmowali tu Polacy przybywającego ze Szwecji Zygmunta III. Także w XIX wieku odprawiały się tu polskie nabożeńswa dla miejscowej ko-lonji polskiej. Również obecnie służy kościół na nabożeństwa polskie . Kościelny mieszka Junkerstr. . Kościół św. Mikołaja jest to gotyk trzynawowy, którego mury pochodzą przeważnie z XIV i XV wieku. Jedynie zakrystja, prezbiterjum i dolna cześć wieży są pozostałością dawnej budowy z lat 1260—1309. Nawą główną zbudowano w latach 1340 — 80, sklepienie wykończono za Kazimierza Jagiellończyka w r. 1487. Ozdobą kościoła jest proporcjonalna wieża (bbjok prezbiterjum.. przez znawców zaliczana do najcenniejszych zabytków kościelnego gotyku w Gdańsku. Na wewnątrz ma kościół w prezbiterjum i nawach ładne żebrowanie, gwiaździste. Wielki ołtarz barokowy, z XVII. wieku, bogato rzeźbiony, złocony, ładnie zaprojektowany, posiada stary obraz i rzeźby świętych polskich. Obok niego orzeł polski z mosiądzu, który dawniej służył za pulpit. Całą długość prezbiterjum wypełniają dwurzędowe stalle rokokowe, w zapieckach bogato rzeźbione, ze scenami z Męki Pańskiej i Żywota Chrystusa. W prezbiterjum wisi okazały i oryginalny świecznik mosiężny z rzeźbą M. Boskiej. Ustawione przy filarach ołtarze boczne, z drzewa i marmuru, barokowe i rokokowe, odznaczają się dużą rozmaitością. W kilku dobre obrazy z XVII i XVIII wieku. Najpiękniejszym jest ołtarz Zdjęcia z Krzyża przy drugim filarze na prawo, w stylu niemieckiego renesansu z XVII wieku, z czarnego marmuru, ozdobiony rzeźbami z białego marmuru. Okazałe organy barokowe. Do lewej nawy przytyka kaplica ś w. Jacka, niegdyś barokowa z r. 1690. obecnie dość ciemna, niesty-lowo odnowiona w r. 1864. Niemcy usunęli stąd w r, 1804 rzeźbę św. -Jacka z ołtarza, dając na jej miejsce Ukrzyżowanie. W prawej nawie bocznej stoi chrzcielnica barokowa z r. 17b-2, otoczona bogato rzeźbioną S polichromowaną kratą. Corocznie 4 sierpnia odbywa się w tym kościele "tradycyjny odpust św. Dominika, który stal się uroczystością ludową w Gdańsku. Odpust ten nadany Dominikanom przez papieża Aleksandra IV, stał się podstawą ich zysków, a wkrótce zmienił się na Jarmark św. Dorni-n i k a", trwający przez 8 dni. Dzielnica dokoła kościoła Dominika-nów posiadała szeroką autonomję jjti „Dzielnica Dominikańska", a w tym miejscu leżała, osada już w czasie książąt Pomorskich. Na placu Dominikańskim stoi Hala Targowa miejska. mająca formę bazylikowej budowli neogotyckiej o wysokości nawy środkowej 15 m. Zbudowano ją w r. 1890 kosztem 500.000 marek. Po przeciwnej stronie ulicy Jun-kergasse stoi wysmukła gotycka wieża obronna zwana „K i e c k i n die Kock" (patrz w górę), zbudowana w r. 1410 jako jedna z wież ówczesnych murów miejskich które oddzielały Główne Miasto od Starego. Uf św. Jana (Joh-annlsgasse) wiedzie od kościoła Dominikanów do ewangielickiego * kościoła św. Jana. .Jest to trzynawowy gotyk, zaczęty w r. 1214, przebudowany w dzisiejszej formie w r. 1460 z niewielkiej- kaplicy Win-richa 'von Knipprode. Niegdyś należał on do Norbertanek z Żukowa, od r. 1456 był parafialnym. W r. 1526 zaczął tu Paweł Kerl szerzyrć .naukę Lutra, w tak zawzięty sposób, że wywołał rozruchy w Gdańsku, a wkrótce potem mimo oporu, biskupa Drzewieckiego, przeszedł kościół w ręce ewangielików'. W i e ż a 63 m. wysoka, przebudowana po pożarze w r. 1643 odznacza się dobrem rozczłon kowaniem swej ornamentyki. Wnętrze kościoła należy cło najpiękniejszych i najbogatszych w zabytki w Gcłańsku. Założenie trzynawowe, halowe, z obejściem- chóru i płaską a-bsydą. Wspaniałe ' sklepienie o gwiażdzistem żebrowaniu, wy kończone w r 1465 uchodzi za najpiękniejsze w Gdańsku. Urok wnętrza zmniejszają znacznie banalne witraże z XIX wieku w ogromnych oknach które zaciemniają kościół Na ścianach i iilarach wiele starych p o r t r e t ó w i e p i t a I j ó w, niektóre z nich bardzo okazale. Jest tu też dużo starych obrazów, żle widocznych z powodu panującego w kościele mroku Ze sklepienia zwieszają się wspaniale świeczniki mosiężne, ściany zdobią innego -typu świeczniki z trybowanej blachy. * Wielki ołtarz z kamienia, flamandzki w czesno-barokowy, wolno stojący, należy do najpiękniejszych w Gdańsku Odnowiono go w r. 1737. a zdobią go rzeźby i płaskorzeźby. Za nim wspaniała "chrzcielnica mosiężna z XVII wieku otoczona najpiękniej w Gdańsku kutą barokową kratą z mosiądzu. W nawie na prawo od w leliijiego ołtarza okazały g r o b: o w i e c marmurowy, z biustem Natana Schródera (+ 1674), umieszczony jak świadczy napis w roku, gdy w Polsce było bezkrólewie. Podobnie jak kilka innych kościolow w Gdańsku posiada i ten kościół podwójne organy: " organy większe, barokowe najbogaciej rzeźbione w Gdańsko zajmują szeiakość nawy głównej i naw boczny cli. Zbudowano je w i- 1030, w- r 1745 zostały rozszerzone, a w r, 1903 odnowione, przyczem otrzymały 47 rejestrów. W lewej nawie bocznej znajdują się m a ł e o r g a ii y rokokowe z r. 1761. W prawnej nawie bocznej ładne stalle barokowe z malowidłami w zapieckach a nań nimi enipora z malowidłami z XVII wieku. W nawie głównej barokowa ambona z XVII wieku a za nią piękny groti o wiec jej fundatora. Zacharjasza Zapjjio z r 1664. Duży krzyż na tęczy (Kościelny mieszka Joliannisgasse 51). Pizy ul Tobjasza niewielki kościół św Ducha obecnie ewangielicki, zbudowany w r 1353 przez Winricha von Knipprode, jako kościół szpitalny. Ul. Tobjasza wychodzi na ciągnący się wzdłuż Motławy Fischmarkt gdzie w godzinach porannych, szczególnie w dnie targowe zwozą rybacy z wsi nadmorskich, (także kaszubskich) towar na sprzedaż. Fischmarkt 10 ładna facjata flaińandzka z r. 1057 z Gryfem na szczycie. Wzdłuż brzegu Motławy ciągnie się ulica am Brausenden Wasser, gdzie stoi okrągła baszta z r. 1411 zwana Łabędziem (Schwan) otoczona domami. I ona służyła niegdyś do podnoszenia masztów, okrętowych, a naziwa pochodzi stąd, że Krzyżacy zbudowali ją jako konkurencję dla miejskiego Zórawia. Stała ona obok dawnego zamku krzyżackiego zburzonego przez gdańszczan w r. 1454, który stał u spływu Raduni i Motławy, a którego pamięć przywodzi tylko nazwa ul. Zamkowej (Burggasse). Jego ruiny istniały jeszcze w XVIII wieku. Podobnie, jak -zamek w Świeciu był -to, w odróżnieniu od ówczesnych zamków krzyżackich stojących na wzgórzach, „zamek wodny", broniony wodą i bagnami. Jego domniemany widok zachował się w obrazie .Okręt kościoła" w Artushofie. Północna część Starego Gdańska zajmuje dzielnica Stare Miasto (Altstadt), oddzielona niegdyś ocl Głównego Miasta rowem na miejscu którego powstała ulica Alt-stadti-scher Graben. Główną ulicą Starego Miasta jest Pteiferstadt, gdzie pod Nr. 33 istoi nad kanałem Raduni * ratusz Starego Miasta (Altstadtisches Bathus). Jest to budynek w stylu holenderskiego- renesansu, zbudowany w r. 1589 przez Antoniego van Obbergen. Zdobi go piękna wieżyczka, malowniczy dach i ornamentowany portal. Po rozbiorze Polski rząd pruski znosząc autonomję Starego Miasta umieścił tu sąd cywilny, a dopiero po wystawieniu nowego gmachu sądu w r. 1910 odsprzedał stary ratusz gminie na pomieszczenie części biur magistratu Rozpoczętą przed wojną restaurację budynku pr-zerwała wojna W dziedzińcu ratusza tablica pamiątkow a dla astronoma H e w e 1 j u s z a , który był radnym Starego Miasta, druga na jego domu. gdzie urodził się i umarł przy Pfeiferstadt 53. Biura magistratu mieszczą się też w kilku sąsiednich kamienicach, z których najbardziej charakterystyczną jest wspomniany na str. 78 „Zameczek" przy Elisabethkirchengasse 3, * Widok mostu na kanale Raduni obok Ratusza Starego Miasta należy do najbardziej malowniczych w Gdańsku Pozostał -tu zaułek, który zachował swój charakter z ubiegłych wieków. Bardzo piękną grupę tworzą kryjące się jeden za drugim t. zw. dom M I y n a r z ó w (Muller-haus) o kazalnlcowym typie, stary -młyn krzyżacki i kościół św. Katarzyny. " Wielki Młyn (Grosse Miihle) zbudowany przez Krzyżaków w r. 1349, poruszany jest siłą wodną Radu-ni, której wody skierowali Krzyżacy do Gdańska dla potrzeb tego młyna. Jest. to jedyny w dawnej Polsce zakład przemysłowy czynny nieprzerwanie od średnich wieków. Młyn wygląda bardzo archaicznie, jak stary kościół gotycki. Ma on sześć pięter wysokości, z tego dach cztery piętra. Grubość murów wynosi 1,2 m. Dawał on niegdyś Krzyżakom o każdej godzinie dnia i nocy 1 dukat dochodu Kazimierz Jagiellończyk nadal go miastu. Jego urządzenie wewnętrzne jest obecnie zmodernizowane, a dziennie może on mieć 4.000 cetnarów mąki (p. il. str, 113) Za Wielkim Młynem stoi ewanglelicki " kościół św. Katarzyny, najstarszy w Gdańsku, fundowany w r. 1184 przez księcia Subisława Pomorskiego jako kościół parafjąlny Starego Miasta.. Był on zapewne wówczas romańskim, lecz w XV wieku zosta! rozszerzony i całkowicie przebudowany w stylu gotyckim. W czasie reformacji przeszedł do ewan.gielikćw Jest to trzynawowy gotyk znacznych rozmiarów. Cechą charakterystyczną architektury kościoła jest prezbiterjum trzynawowe które posiada nazewnątrz zakończenie trzema ładnymi, ale odmiennymi od siebie p r z y c z ó 1 k a m i g o t y c k i m i z początku XIV wieku. Wieża kościoła zbudow a,na w r 1329, ma piękny hełm barokowy z r 1043 o formach typowych dla polskiego baroku, skąd nazwa . Polska Wieża". Mimo opozycji niektórych szowinistów został on po pożarze w r. 1905 odbu dowany w pierwotnej formie. Osobliwością tej wieży jest zegar, wygrywający hejnały na dzwonach, który jest największym z tego rodzajtu zegarów7 na świecie i. przewyższa podobne zegary w7 Bel.gji. Hejnał ten posiadał przed pożarem 35 dzwonów7 z r. 1738, a po pożarze w r. 1905 uzupełniono je nowymi dzwonami. Kościelny mieszka KI. Muhlengasse 7. W e w n ą t r z jest kościół dość niski, halowy, o białych ścianach. Sklepienie podtrzymuje 10 filarów7. Trzy - nawową jest nietylko naw a, ale także prezbiteriom, przy-tem jest ono szersze ocl nawy. W calem prezbiterium, i nawie środkowej sklepienie jest gwiaździste, póź-nogotyckie, w nawach bocznych, w kaplicach i kruchcie kryształowe. Przy prawej nawie bocznej wsunięto miedzy przypory, wciągnięte do środka kościoła, szereg kaplic, , lecz są one puste, gdyż protestanci usunęli z nich dawne • ołtarze. Posadzka kościoła ułożona jest ze starych płyt grobowych. W nawach bocznych empory. Na ścianach i filarach wiele okazałych epitafiów mieszczan, z XVII i XVIII wieku, z ich portretami i biustami. Barokowy wielki ołtarz z XVII wieku, z obrazem Ukrzyżowania. Z 17 ołtarzy bocznych, które stały przy filarach usuniętych przez ewangelików, zachował się tylko jeden przy filarze obok tęczy. Jest to t r y p-t y k gotycki z rzeźbą Koronowania M. Boskiej pośrodku i malowanymi nazewnątrz skrzydłami (szkoła Cranacha). Przy pierwszym filarze na lewo od ołtarza grobowiec astronoma H e w e 1 j u S z a (t 1087 p, str. 24). Organów, podobnie jak kościół św Jana, posiada i ten kościół dwoje: większe w prawej nawie bocznej, i mniejsze w lewej nawie prezbiterium. Chór muzyczny na którym umieszczono te organy zcłobi * obraz Mil-zevi.tha z r. 1036 „Wjazd Chrystusa do Jero.z.o-limy", jeden z najlepszych obrazów jakie posiada Gdańsk z XVII wieku. Ponadto do cenniejszych .zabytków kościoła należy gotycka rzeźba Ukrzyżowanie na tęczy. Ładne drzwi do zakrystii, kazalnica, i mosiężne ścienne świeczniki. W prawej nawie prezbiterium chrzcielnica, ozdobiona intarsją i otoczona ozdobną balustradą. Obok kościoła stoją trzy jednakowe domy kaznodziejskie, renesansowe, zbudowane przez Antoniego van Obbergen z r. 1602. Za kościołem św. Katarzyny stoi katolicki * kościół św. Brygidy, niegdyś Brygidek, od r. 1840 parafjalny. Jest to trzynawowy halowy gotyk, zbudowany w latach 1394—'1402, po pożarze w r. 1587 całkowicie przebudowany. Barokowy hełm wieży z XVII wieku jest dziełem Piotra Willera. Jest to największy kościół katolicki w Gdańsku. Kościelny mieszka Nonnenhof . O ile nazewnątrz przedstawia on się bardzo skromnie, jego wnętrze należy do okazalszych w Gdańsku. Kościół jest stosunkowo niski, a odznacza się szerokiemi nawami bocznemi, pełnemi światła. W nawach misterne, późno-gotyckie * sklepienie gwiaździste, w prezbiterium kryształowe. Sklepienie nawy głównej wykazuje duże pokrewieństwo z późnogotyckiem sklepieniem kaplicy Wejherów w Pucku. W nawach bocznych przypory wciągnięto do wnętrza kościoła. Na środku nawy wisi stary świecz-n i k mosiężny z rzeźbą M. Boskiej. Wielki ołtarz posiada dobry obraz św. Brygidy z XVIII wieku, oraz cenne antepedium haftowane przez Brygidki. W prezbiterium kilka obrazów świętych Brygidek. Ołtarze boczne, stojąc w kaplicach i przy filarach, barokowe i rokokowe, bardzo rozmaitego typu, zachowały kilka dobrych obrazów z XVII i XVIII wieku, przeważnie jednakże mają one banalne obrazy z XIX wieku. W kilku antapedja z kordebanu. 'Ambona ba- rokowa z r. 1696, podobnie jak i wiodące na nią schody są misternie rzeźbione. W lewej nawie chrzcielnica, oddzielona ładnie kutą kratą barokową. Bogato dekorowany jest też chór muzyczny, którego malowana balustrada z XVII wieku i zdobiąca ją krata .zajmujące szerokość wszystkich naw przedstawiają się bardzo okazale. Niegdyś było to miejsce dla zakonnic. Organy o 36 rejestrach. Ponadto kościół posiada kilka okazałych n a-grobków mieszczan gdańskich, z których wyróżnia się marmurowy grobowiec rodziny Rottenbergów z XVII wieku. W spodzie wieży kruchta z oryginalnem sklepieniem kryształowem, gdzie niegtlyś 'znajdował się chór zakonny. Tutejszy klasztor Brygidek, fundowany w r. 1394 przez wielkiego mistrza Konrada von Jungingen, prowadził słynne szkoły żeńskie, do których uczęszczały zarówno córki patrycjatu gdańskiego, jak i szlachcianki z Brus Królewskich. Zamknięto je po kasacie w r. 1835, poczem klasztor zamieniono na więzienie wojskowe, a kościół na parafjalny. W sąsiedztwie tego kościoła zachowało się kilka malowniczych zaułków np. Ma l e r g a s e e, leżący w sąsiedztwie N o n n e n h o f, gdzie zachowały się charakterystyczne dawne domy czynszowe, w których każcie mieszkanie ma osobne wejście z ulicy. Do bardziej charakterystycznych należy uliczka Grosse N o n n e n g a s s e. Jedną z najlepiej zachowanych na Starem Mieście jest ciągnąca się nad Radunią ulica Karpfenseigen, wzdłuż której stoi szereg piętrowych domów, przeważnie z epoki Stanisława Augusta, świadczących o ówczesnej zamożności i dobrym guście mieszkańców W kamienicach tycb prawie każcie mieszkanie ma osobne wejście wprost z ulicy. Domy te posiadają jeszcze częściowo rokokową ornamentykę. Plac Hakelwerk jest domniemanym rynkiem pierwotnego Gdańska książąt pomorskich. Przy H e w e 1 i u s-p 1 a t z, poczta polska mieści się w budynku dawnego szpitala wojskowego. Niedaleko kościoła św. Brygidy na rogu Placu Metodystów i Nathlergasse stoi kościół Mctodystóio z końca XIX wieku połączony w jedną całość z nowoczesną kamienicą czynszową, dla odróżnienia od innych, ozdobioną- wieżami. W północnej stronie Starego Miasta przy ul. Schilssel-damm stoi ewangiełicki kościół św. Bartłomieja. Jest to jednonawowy gotyk ceglany zbudowany w r. 1499. Kościół ma od frontu wieżę z barokowym hełmem, jak inne gotyckie kościoły w Gdańsku nie ma przypór. Sklepienie zastępuje -sufit drewniany. Kościół wiele ucierpiał w r. 1815 skutkiem eksplozji pobliskiej, prochowni. Wiele obrazów. Ładne ław-ki barokowe. Przy tej ulicy pod Nr. 28 ładna stara kamienica Pod Nr. 62 dawny kościół św. Jakóba. Był to kościół gotycki z roku 1432, zbudowany jako kościół żeglarzy, z ich cmentarzem. W r. 1556 przeszedł w ręce ewangelików. Skutkiem uszkodzenia w czasie eksplozji prochowni w r. 1815 został kościół zniesiony, a po przerobieniu gmachu umieszczono tu Wystawę przemysłową Izby Rękodzielniczej (otwarta od 10—i i 3—6). Wieżę zdobi hełm z zniesionej bramy św. Jakóba. Przy tej ulicy, na rogu ul. Am Jakobstor, mieści się w nowym gmachu, zbudowanym w r. 1904 wedle projektu Kleefelda, Bibljoteka Miejska, którą można zwiedzać we czwartek i poniedziałek od 10—11, Bibljoteka ta posiada obecnie 210.000 tomów, 850 inkunabiliów, oraz 3.200 rękopisów, z których najpiękniejsze wystawiono w szafach. W salach stare portrety uczonych i dobrodziejów -biblioteki. Czytelnia otwarta od 9—1 i 4—7 w dnie powszednie, w lipcu i .sierpniu tylko przed południem. Podstawę zbiorów stanowi bibljoteka, którą w r. 1591 gimnazjum św. Trójcy otrzymało od wygnanego z Neapolu Markiza Giovanniego d'Oria. Później przyłączyła się do tego bibljoteka senatu gdańskiego, powiększona w ciągu wieków przez mnóstwo nabytków. Osobny depozyt stanowi bibljoteka Jana Uphage-na (23.000 tomów), poświęcona przeważnie Staremu Gdańskowi. Tak w tym zbiorze, jak w całej bibljotece miejskiej jest wiele rzadkich druków polskich, oraz cenne rękopisy polskie. Z bibljoteką sąsiaduje przy końcu ul. Schusseldamm duży nowoczesny gmach szkoły realnej św. Piotra i Pawła, który posiada własne obserwatorium. Jego drugi front wychodzi na powstały w mieiscu dawnych wałów Plac Hansy (Hansaplatz), gdzie w r. 1898 założono piękny skwer o obszarze 124 arów, posiadający kilka placów do zabaw dziecięcych. Otaczają go aleje lip, klonów, i jesionów. Pod Nr. 5 archiwum państwowe (Staatsarchiv), umieszczone w nowozbudowanym budynku, założone w roku 1901 dla prowincji Prus Zachodnich. Znajdują się tutaj dokumenty z czasów książąt Pomorskich, księgi i dokumenty z czasów krzyżackich, archiwa dzielnic biskupich, akty władz polskich z XVII i XVIII wieku, a w szczególności akty sądów grodzkich i ziemskich województw pomorskiego,, malborskiego i chełmińskiego, odnoszące się do Prus Zachodnich, akty władz pruskich, od r. 1772, cenne archiwa zniesionych klasztorów, a wreszcie oddane tu w depozyt archiwa rozmaitych miast, wsi, dworów i osób prywatnych. Pomieszczono tu też " a r c h i w u m miejskie (Danziger Stadtarchiv), które pod względem bogactwa należy do najlepiej zaopatrzonych wśród archiwów miast polskich i niemieckich. Znajdujące się tu dokumenty i księgi mają pierwszorzędne znaczenie dla dziejów Polski, Prus Książęcych, Hansy i stosunków handlowych Gdańska ze wszystkiemi krajami. Jest tu też ogromna kolekcja map i planów miasta. Między innymi są tu listy Kalłimacha z r. 1496 cło Rady Gdańskiej, liczne sprawozdania (t. z w. „Acta internuntionum" 153 t.), posłów gdańskich z sejmów polskich, uroczystości przyjęć, zaślubin na dworze królewskim polskim, „Libri missivarum" (319 foljałów), w których od r. 1420 zapisywano wszelkie ważniejsze (zwłaszcza polityczne) korespondencje Rady m. Gdańska, recesy rozmaitych zjazdów, a nawet sejmów polskich od r. 1375 (238 tomów) i t. d. Przy końcu placu Hansy stała niegdyś Brama Ollw-ska, a obok niej najstarszy w Gdańsku kościół św. Michała. Istniał on już w końcu X wieku. Wielokrotnie niszczony i odbudowywany uległ ostatecznej zagładzie w czasie oblężenia w r. 1807, poczem rozebrano jego ruinę. Przy sąsiedniej ulicy Am 01ivaer Tor stoi okazały gmach Dyrekcji Kolejowej. Na miejscu zniesionych po r. 1895 wałów, które zamykały Stare Miasto od północy, powstała brzydko zabudowana dzielnica koszar i fabryk, wzdłuż której od pl. Hansy aż po Mołtawę biegnie łukiem długa i szeroka Wallgasse (ul. Wałowa). Na lewo pod Nr. IG stoi kompleks koszarowych gmachów dawnego wojskowego zakładu mundurowego. Obecnie w jednym z tych gmachów (Nr. lOa) mieści się Dom Pvlski , który jest siedzibą Gminy Polskiej, i posiada polską restauracje. Pozostałe budynki koszar obrócono w r. 1924 na pomieszczenie Targów Gdańskich (Danziger Messe). Odbywają sie one dwa razy rocznie na wiosnę i w jesieni. W r. 1925 wobec niezbyt wygodnego pomieszczenia dla Targów w koszarach zbudowano specjalny pawilon na pomieszczenie przemysłu technicznego (H a u s Technik) używany też na zebrania i koncerty. Posiada on salę, która mieści 5.000 osób. W czasie Targów funkcjonują tu specjalne restauracje i kawiarnie. Najokazalszym gmachem przy Wallgasse, a zarazem najpiękniejszym budynkiem nowoczesnym w Gdańsku, jest zbudowany w r. 1925—2G wielopiętrowy gmach * K a-sy Chorych Od Wallgasse po Martwą Wisłę ciągnie się dzielnica fabryczna. Stoi tu w szczególności Stocznia Gdańska warsztaty kolejowe 1 gazownia .

wczasy, Pomorze, Wypoczynek, Koscioły, Gdańsk, Pomorze, Kaszuby, Wakacje, Zwiedzanie, Zabytki