NadMorze

Obiekty Zabytkowe Garnizonu Hel

23 sierpień 2013r.

Obiekty Zabytkowe Garnizonu Hel Stanowiska baterii "greckiej" i "duńskiej" Po zatwierdzeniu w roku 1929 decyzji o wykorzystaniu rejonu cypla helskiego na miejsce ulokowania artylerii nabrzeżnej, postanowiono umieścić tu najpierw baterię armat przeciwdesantowych. Zdecydowano, że będą to - ustawione na specjalnych stanowiskach - 4 działa o kał. 105 mm. Były to dwie dalekonośne armaty polowe Schneider L/31 nazwane "greckimi" (gdyż powstały na zamówienie rządu greckiego) oraz dwie dalekonośne armaty polowe Schneider wz 26 L/48 nazwane popularnie "duńskimi" (powstały na zamówienie rządu duńskiego). Wszystkie te armaty posiadały łoża kołowe przystosowane do trakcji konnej, co znacznie ułatwiało ich ulokowanie na wyznaczonych w trudnym wydmowym terenie stanowiskach. Armaty te po próbach amunicyjnych, ustawiono w Helu w roku 1932. Stanowisko baterii "duńskiej" wzniesiono około 2 km na zachód od latarni helskiej, a "greckiej" 3500 m dalej na zachód, po stronie pełnego morza. Każde stanowisko składało się z dwóch betonowych działobitni oraz dwóch schronów dla załogi. Wbudowane w naturalną wydmę schrony znajdują się w odległości około 20 metrów od działobitni. Działobitnie baterii to betonowe kręgi o średnicy ok. 10 m., otoczone zewnętrzną ścianką o wysokości 75 cm. Armaty zamocowane były do 4 stalowych skobli. Umożliwiało to prowadzenie z nich ognia okrężnego. Stanowiska ogniowe osłonięte były wałem ziemnym o wysokości 1,2-14 m. Dla obsługi dział utworzono jeszcze pod koniec 1931 roku kompanię artylerii nadbrzeżnej.Stanowiska baterii przeciwlotniczych nr 21, 22, 23 Gdy w roku 1931 przystąpiono do budowy portu wojennego w Helu, przyszłej bazy floty w wypadku wojny, zaczęto realizować równolegle budowę stanowisk ogniowych, mających zapewnić jego bezpieczeństwo, zwłaszcza przed atakami lotnictwa. W tym celu w latach 1933 - 1935 wybudowano na Helu trzy nowoczesne, stałe, dwudziałowe półbaterie uniwersalnych armat 75 mm ze stanowiskami dział kryjącymi schrony amunicyjne. Baterie te otrzymały kolejną numerację: 21,22 i 23. Bateria nr 21, tzw. cyplowa. Położona około 60 m na lewo od drogi, prowadzącej z Helu na bałtycką plażę, miała możliwość prowadzenia ognia na pełne morze i w kierunku Gdańska. Osłaniała również od ataków powietrznych średnią baterię nadbrzeżną, budowaną w jej pobliżu. Stanowisko Baterii 22, tzw. portowej, zlokalizowano 1,5 km na północ od budowanego wówczas portu wojennego (obecnie znajduje się ona na terenie WOW "Kormoran"). Jej głównym zadaniem była ochrona helskiej bazy floty, a także ostrzeliwanie celów morskich od strony Zatoki Puckiej. Bateria 23, tzw. Bór, zlokalizowana została w okolicy nieistniejącej obecnie latarni morskiej Hel-Bór. Głównym zadaniem tej baterii była obrona przeciwlotnicza Rejonu Umocnionego Hel od strony zachodniej. Mogła też prowadzić ogień do celów nawodnych i naziemnych. Zasadnicze uzbrojenie baterii stanowiły dwa uniwersalne działa morskie wz. 22/24, systemu i produkcji francuskiej firmy "Schneider", kal.75 mm. We wrześniu w 1939 r. baterie te wchodziły w skład 2 Morskiego Dywizjonu Artylerii Przeciwlotniczej Rejonu Umocnionego Hel. 31 Helska Bateria Cyplowa im. Heliodora Laskowskiego (i) Najsłynniejszą polską baterią na Helu jest - budowana od 1933 r. - bateria nadbrzeżna z armatami średniego kalibru, oznaczona w systemie Obrony Wybrzeża numerem 31, a na cześć przedwcześnie zmarłego głównego jej twórcy, kmdr ppor. Heliodora Laskowskiego (fi 2.04.1936), nazwana jego imieniem. 31 bateria była najcięższą polską baterią nadbrzeżną we wrześniu 1939 r. Niestety - jak większość helskich obiektów militarnych - do walki weszła nieukończona i bez odpowiedniego zapasu amunicji, choć i tak w trakcie działań wojennych dowiodła swej dużej wartości. Pozostałości baterii im. Heliodora Laskowskiego znajdują się na obszarze cyplo-wym Półwyspu, pozostającym w zarządzie 9 Flotylli Obrony Wybrzeża. Świetnie wybrane położenie baterii zapewniało jej znakomite warunki do prowadzenia ognia, a także maskowanie stanowiska. Projekt 31 Baterii został opracowany w Szefostwie Fortyfikacji Wybrzeża Morskiego. Jej koncepcja taktyczno-techniczna zakładała rozproszenie 4 armat, rozmieszczonych co 80 metrów na otwartych działobit-niach-schronach, mieszczących również magazyny amunicji. Obiekty te zostały wybudowane w ciągu 1935 r. Do baterii została doprowadzona linia kolei wąskotorowej, łączącej wszystkie istotne obiekty Rejonu Umocnionego Hel. Uzbrojenie 31 baterii "cyplowej" dostarczyła szwedzka firma "Bofors". Były to nowoczesne armaty 152,4 mm, wyprodukowane specjalnie na polskie zamówienie, z poziomym zamkiem klinowym. Ich stanowiska ogniowe w Helu były żelbetowymi bunkrami, stanowiącymi jednocześnie schron dla amunicji i fundamenty armat. Budowle te posiadają wymiary: 13,50 m długości, 11,50 m szerokości, 6,50 m wysokości. Strop magazynu amunicji, tworzący platformę bojową działa, osiągał 1,85 m grubości, natomiast obsypane ściany boczne miały zmienną grubość; od 1,80 do 2,35 m. Z tyłu bloku stanowiska dostawiono schody wsparte na murach oporowych.. Każdy z obiektów obsypano piaskiem, tworząc wokół nich sztuczne wzniesienie wydmy. Wnętrze schronów zawierało zaledwie trzy pomieszczenia. Za wejściem znajdującym się w ścianie tylnej, pomiędzy schodami, biegł krótki korytarz, za którym znajdowała się sień, stanowiąca równocześnie izbę wind amunicyjnych i schron dla załogi. Stąd wchodziło się do dwóch komór amunicyjnych: lewą przeznaczono na pociski, a prawą na ładunki miotające. W rogach sieni zamontowano dwie bliźniacze windy amunicyjne, napędzane ręcznie. Obok wind umieszczono rury głosowe do łączności z działobitnią. W sieni znajdowały się również skrzynki rozdzielcze instalacji elektrycznych, telefonicznych i sygnalizacyjnych. W trakcie prowadzenia ognia amunicję dla działa podawano ręcznie z komór do sieni, następnie ładowano do wind amunicyjnych i podnoszono na poziom działobitni. Windy amunicyjne wykonano w taki sposób, że pozwalały na zamienne podawanie zarówno pocisków jak i łusek z ładunkami. Każdą platformę działobitni osłaniał "parasol", którego szkielet (wykonany z rur stalowych), umocowano do maski działa i pokryto siecią maskującą oraz sztuczną zielenią. Bateria znakomicie sprawdziła się w trakcie walk o Hel we wrześniu 1939 r. Po zakończeniu działań wojennych, stanowiska dział baterii zmieniły swój kształt wskutek przebudowy dokonanej w roku 1948 dla potrzeb 13 Baterii Artylerii Stałej. Ustawione w miejsce armat "Boforsa" radzieckie armaty B-13 kalibru 130 mm były mniejsze, co wy- musiło odpowiednie dostosowanie trzech zachowanych stanowisk i wybudowanie oddalonego najbardziej na zachód czwartego (ruiny historycznego stanowiska nr 1 widoczne są od strony zatoki. Dwie nieuszkodzone armaty "Bofors" kaliber 152,4 mm, z helskiej baterii "cyplowej" przechowywane są w muzeach wojskowych w Gdyni i Warszawie. W Helu, w ekspozycji plenerowej przy Klubie Garnizonowym, znajduje się fragment trzeciej. Ośrodek Oporu Jastarnia (w m. Jastarnia) Na terenie Gminy Jastarnia, pomiędzy Kuźnicą a Jastarnią, znajdują się niezmiernie ciekawe obiekty militarne związane z Rejonem Umocnionym Hel, które miały stanowić miejsce odpierania ataków wroga od strony lądu. Nieskończone do wybuchu wojny schrony "Rejonu Oporu Jastarnia" usytuowane są w poprzek Półwyspu, w odległości 3 km od Jastarni i 6 km od Kuźnicy, w miejscu, w którym ląd zwęża się do 500 metrów. Skrajny, ciężki schron bojowy o kryptonimie "Sokół", znajduje się zaledwie 10 m od brzegu zatoki i 100 m od szosy. Jest to jednokondygnacyjny bunkier owymiarach 12,50x 12,65 jn, charakteryzujący się nieregularnym kształtem i zmienną grubością ścian: od czoła mierzą one 1,75 m grubości, przy kopule pancernej 2,20 m, zaś z boku i tyłu od 1,25 do 1,00 m. Strop mierzy od 1,80 do 2 m.Środek schronu wypełnia korytarz, od którego wychodzą wejścia do poszczególnych pomieszczeń, a są to: izba bojowa ze strzelnicą dla ckm, pozbawiona okien izba wypoczynku dla załogi, komora okrągła pod kopułą, izba mała ze strzelnicami dla rkm (mieszczącego też podręczny zapas amunicji i zbiornik wody), pomieszczenie urządzeń filtro-wentylacyjnych, komora WC, komora opylająca z czerpnią powietrza, komora gazoszczelna. Schron zaopatrzony był w szczelnie zamkniętą (zabezpieczoną przed dostawaniem się wód podskórnych) studnię. Schron "Sokół" wyposażony był w 1 ckm wz 30 (Browning) - umieszczony w strzelnicy na ruchomej podstawie fortecznej, 1 ckm wz 30 znajdujący się w kopule pancernej, 1 moździerz 81 mm ukryty we wnęce przedsionka wejściowego a używany na pozycji polowej, 2 rkm wz 28 do ewentualnej obrony strzelnic wejściowych oraz 2 wyrzutnie granatów ręcznych. Ponadto schron wyposażony był w reflektor, ukryty we wnęce tylnej ściany. Kontakt załogi w czasie walki zapewniały tuby rurowe, znajdujące się we wszystkich izbach. Kopuła pancerna schronu o wadze 15 ton i grubości 180 mm wykonana została w roku 1938. Przykrywa ona pomieszczenie bojowe o średnicy 1,53 m. zaopatrzone w 6 otworów strzelniczych. Największym obiektem Ośrodka Oporu Jastarnia jest ciężki schron bojowy "Sabała", o wymiarach 15,60 x 15,30 m, usytuowany centralnie 30 m za torami kolejowymi i około 150 m od szosy. Był to schron dowódcy ośrodka i zawiera bardzo obszerny program pomieszczeń. Jednokondygnacyjne wnętrze zawiera: 2 izby bojowe na ckmy, 2 izby załogi, 2 korytarze wewnętrzne, 2 okrągłe komory pod kopułami pancernymi, izbę dowódcy i izbę centrali telefonicznej, pomieszczenie filtro-wentylacyjne, komorę WC, komorę gazoszczelną z wnęką i przedsionkiem wejściowym, komorę czerpania powietrza oraz izbę bojową małą przy wyjściu awaryjnym. Grubości ścian są identyczne jak w schronie "Sokół", jedynie nieco większe grubości są przy kopułach pancernych (2,40-2,50 m), natomiast strop jest cieńszy i ma 1,50 m. Schron wyposażono w następujące środki bojowe: 2 ckm wz. 30,1 ckm wz 30 w kopule pancernej, 2 rkmy wz.28 do obrony wejścia lub ognia od tyłu, 4 ręczne wyrzutnie granatów i podobnie jak w "Sokole" - reflektor. Choć projekt zakładał obecność 2 kopuł, zdołano zamontować tylko jedną. Drugi otwór został zalany betonem. Trzeci, ciężki schron bojowy "Saragossa", o wymiarach 11,85 x 12,35 m, umiejscowiony jest 200 m na północ od schronu dowódcy, tuż przy skraju wydmy przedniej. Posiadał on program i uzbrojenie identyczne jak "Sokół", różni się tylko nieznacznie od niego kształtem, szczególnie części czołowej: jest to jedyny schron ośrodka, który posiada strzelnicę dla ognia czołowego umieszczoną w płycie pancernej. Czwarty i ostatni z pierwszej linii obrony, ciężki schron bojowy "Sęp", o wymiarach 15,50 x 12,75 m usytuowany jest zaledwie 50 m od brzegu (obecnie już częściowo na plaży). Uważany jest on za jeden z najciekawszych polskich schronów bojowych pod względem rozplanowania. Jego wnętrze wypełnia izba ze strzelnicą tradytorową na ckm, izba wypoczynku dla załogi, 2 komory okrągłe pod kopułą z szafkami na granaty, izba z wyjściem awaryjnym i strzelnicą na rkm do obrony wejścia, pomieszczenie urządzeń filtro-wentylacyjnych, korytarz mogący pomieścić drużynę żołnierzy, komorę amunicyjną, komorę czerpania powietrza, komorę gazoszczelną z przedsionkiem oraz komorę moździerza. Ściana czołowa jest znacznie grubsza niż w pozostałych obiektach (2,70 m, a przy kopułach nawet do 3,30 m). Grubość stropu waha się natomiast od 1,50 m do 1,75 m. Schron wyposażony był w 1 ckm w strzelnicy tradytorskiej, 2 ckm do ostrzału okrężnego w kopule pancernej, 1 rkm do obrony wejścia, 1 moździerz 81 mm ukryty w komorze przedsionka, 2 ręczne wyrzutnie granatów oraz reflektor umieszczony we wnęce ściany bocznej. Na wyposażeniu schronu miało też być działo ppanc. 37 mm, zamocowane w kopule pancernej od strony plaży. Kopuły tej jednak nie zdążono dostarczyć i zamontować przed wybuchem wojny. Nie zdołano nawet zabetonować jej otworu. Ostatni, piąty schron bojowy - jedyny z drugiej linii - jaki zdołano ukończyć, znajduje się tuż przy torach kolejowych 300 m z tyłu za pierwszą linią obrony. Jest to schron bojowy o ogniu jednobocznym na ckm, jedno-pomieszczeniowy, którego ściany mają grubość 1,20 m (czoło), 1,00 m (bok i strop), 0,40 m (tył). Pod planowane 3 pozostałe schrony drugiej linii obrony zdołano wznieść jedynie fundamenty, które z trudem można jeszcze odnaleźć w terenie. Podczas walk o Hel obsadę schronów stanowili żołnierze Korpusu Ochrony Pogranicza (KOP).

Pomorze, wczasy, Wypoczynek, Hel, Fortyfikacje Hel, Bałtyk, Plaża, Wypoczynek, Zabytki, Zwiedzanie, Pomorze, Kaszuby, Historia