NadMorze

Latarnia na Helu

23 sierpień 2013r.

Latarnia Skręcając na końcu ulicy Wiejskiej - przy przystanku autobusowym - w lewo, dochodzimy do zamkniętej dla ruchu kołowego ulicy Bałtyckiej, która prowadzi do smukłej, czerwonej wieży helskiej "blizy", czyli latarni morskiej. Wejście na wieżę udostępniane jest dla zwiedzających codziennie, w okresie od początku czerwca do końca września, w godzinach lO^-H00 i lS00-^00. Z galerii, znajdującej się na wysokości prawie 40 metrów, można podziwiać rozległą panoramę, obejmującą Zatokę Gdańską oraz Półwysep Helski od cypla aż po jego nasadę w okolicach Władysławowa i dalej stromy brzeg roze-wskiego klifu z górującą nad nim latarnią. Nieco bliżej nas, przy brzegu otwartego morza, widoczna jest ażurowa konstrukcja nieużywanej obecnie latarni morskiej na Górze Szwedów, a tuż za 1932, z przerwą na czas okupacji, rejestruje składowe pola magnetycznego Ziemi, wykorzystywane m. in. w celach nawigacyjnych. Pomimo stosowania tu obecnie nowoczesnej aparatury pomiarowej, część starych urządzeń mierniczych została zachowana i można się z nimi zapoznać po wcześniejszym uzgodnieniu z kierownictwem Obserwatorium. Dawny sprzęt optyczny stosowany do pomiaru składowych pola magnetycznego Ziemi w helskim obserwatorium. nią smukła, zwieńczona radarami, wieża wojskowego punktu obserwacyjnego. Istniejąca obecnie helska latarnia jest ceglaną, ośmiokątną wieżą o wysokości całkowitej 41,5 m, wybudowaną w roku 1942. Jej światło znajduje się na wysokości 38,5 m (ponad średni stan morza) i jest przy dobrej pogodzie widoczne z odległości 17 mil morskich. Starsza, murowana helska latarnia, oddana do użytku już w 1827 r., została wysadzona przez obrońców Helu 19 września 1939 r., aby w ten sposób uniemożliwić artylerii niemieckiej domierzanie celów ataków. W dniu 1 lipca 1928 roku starą helską latarnię morską odwiedził marszałek Józef Piłsudski wraz z towarzyszącym mu Eugeniuszem Kwiatkowskim. Na pamiątkę tej wizyty, Stowarzyszenie "Przyjaciele Helu" ufundowało tablicę pamiątkową, ulokowaną na prawo od drzwi wejściowych latarni. Na prawo od wieży znajduje się budynek siłowni, mieszczący agregaty prądotwórcze. Po stronie lewej od wejścia umieszczono obelisk, wykonany z kamiennego stopnia zburzonej wieży z napisem "Pamięci latarnika 1905". Jest to obelisk poświęcony latarnikowi May'owi, który zginął obsługując armatę, stosowaną dawniej do akustycznego ostrzegania żeglarzy podczas mgły. Tak naprawdę wydarzenie to miało miejsce w grudniu 1910 roku, a błędna data jest konsekwencją nierzetelnych publikacji. Cypel Tereny znajdujące się na krańcu Półwyspu od roku 1896 zajmowane były przez obiekty helskiego kąpieliska morskiego. Znajdowały się tu liczne pensjonaty i domy letniskowe ze słynnym Domem Zdrojowym, nazywanym w okresie międzywojennym Hotelem "Polonia". To w nim trzykrotnie przebywał Stefan Żeromski, a w roku 1926 również i Karol Szymanowski. Po lewej stronie, tuż przy bramie, zachował się przedwojenny budynek pierwszegohelskiego kina. Wszystkie obiekty helskiego kąpieliska zburzone zostały w trakcie budowy obiektów militarnych oraz podczas walk. W drodze na cypel warto zwrócić uwagę na trzy zachowane stanowiska 31 baterii nadmorskiej im. H. Laskowskiego, które we wrześniu 1939 roku raziły skutecznie ogniem nieprzyjacielskie cele. Na jednym ze stanowisk, znajdującym się po lewej stronie drogi, zachowała się jeszcze armata produkcji radzieckiej, kaliber 130 mm, ustawiona tu w latach pięćdziesiątych (patrz helskie pamiątki militarne). Idąc dalej brukowaną drogą w stronę morza, dochodzimy do skraju Półwyspu. Za punkt końcowy przyjmuje się miejsce znajdujące się w najmniejszej odległości od widocznej na wodzie pławy nawigacyjnej "Hel S" popularnej "zidy", którą opływają jednostki kierujące się od północy do portu helskiego. Tylko w tym miejscu możemy jednocześnie zobaczyć falochrony helskiego portu, położonego nad Zatoką Pucką, jak i plaże otwartego Bałtyku. Plaże na terenie wojskowym nie są sprzątane, dlatego wyjątkowo licznie występują tu fragmenty Finezyjnie oszlifowanych przez fale kawałków drewna oraz przeróżnych przedmiotów wyrzuconych przez morze. Od lipca 2004 roku Cypel helski jest udostępniany w godzinach 900- 1900 wszystkim chętnym do odwiedzenia tego miejsca. Przygotowane przez Urząd Miasta tablice informują o znajdujących się tu zabytkach militarnych, a na końcu drogi prowadzącej przez Cypel ustawiono głazy, na których ma się znaleźć informacja o położeniu geograficznym tego najbardziej wysuniętego w morze lądowego punktu Polski. Ulica Wiejska Jeszcze w latach 20. XX wieku Hel był przykładem prawie idealnej ulicówki, z budynkami regularnie ustawionymi po obu stronach tej jedynej arterii. Przywrócona w roku 1992 jej przedwojenna nazwa: "Wiejska" (wcześniej nazywała się ulicą gen. Waltera), wywodzi się z okresu, gdy po utracie w roku 1872 praw miejskich, Hel stał się na blisko 100 lat osadą wiejską. Lokacja miasta wzdłuż wyniesionego po stronie zatokowej Półwyspu, 600-metrowego wału wydmowego tworzącego obecnie oś ulicy, miała miejsce w XV wieku. Nastąpiła ona w momencie powolnego upadku Starego Helu, pierwotnej osady, która znajdowała się około 1,5 kilometra na północ od obecnej miejscowości, w miejscu zajmowanym dziś przez port Marynarki Wojennej. Nowe miasto starano się ulokować w bezpiecznej odległości od brzegu, ale i tak okazało się, że już w XIX wieku, spiętrzone przez sztormy wody dosięgły zabudowań miasta, niszcząc także w roku 1863 front kościoła ewangelickiego i podmywając jego wieżę. Ograniczona długością wału wydmowego przestrzeń, na której lokowano budynki, zmusiła helan do wprowadzenia ścisłych zasad obowiązujących przy wznoszeniu domów. Reprezentacyjnym frontem, skierowanym ku ulicy, była zawsze wąska ściana szczytowa, w której centralnie umieszczano drzwi. Pomiędzy budynkami zachowywano wąskie przejścia, pozwalające na komunikację pomiędzy ulicą a brzegiem. Rozdzielenie budynków miało zapobiegać także - w wypadku Taki obraz ulicy Wiejskiej to już oczywiście przeszłość. Większość drewnianych domów rybackich uległa zburzeniu podczas wojny lub rozebrano je, by wznieść na ich miejscu murowane, wygodne pensjonaty. Poprowadzenie asfaltowej jezdni zmieniło całkowicie dawny, osiowy układ przestrzenny ulicy, na której środku rosły kiedyś dające cień lipy, otoczone podporami do suszenia sieci i ryb oraz znajdowały się studnie lub pompy umożliwiające czerpanie podskórnych wód. 22 czerwca 2001 przed budynkiem mieszczącym obecnie Leśnictwo Hel odsłonięta została pamiątkowa tablica upamiętniająca żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza, wsławionych podczas Obrony Helu we wrześniu 1939 r. W budynku tym do 2 października 1939 r. mieściła się dawna siedziba KOP. Okolica Parku Kaszubskiego Na zachodnim krańcu ulicy Wiejskiej, za pomnikiem poświęconym Obrońcom Helu, znajduje się Zespół Szkół Ogólnokształcących w Helu im. Obrońców Helu, składający się ze Szkoły Podstawowej, Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego. Rozbudowany obecnie budynek składa się z kilku, powstałych w różnych okresach, segmentów. Najstarsza część, znajdująca się najbliżej ulicy Przybyszewskiego, powstała w roku 1938, kiedy to w związku ze znacznym wzrostem liczby mieszkańców osady, wzniesiono nową szkołę. Budynek ten stanowił w trakcie obrony Helu w roku 1939 siedzibę wojskowego szpitala polowego. Wcześniej na terenie tym ulokowana była leśna szkółka doświadczalna, w której badano odporność na trudne, piaszczyste warunki glebowe różnorodnych drzew i krzewów. Szczególne zainteresowanie wzbudzała tu, jedna z nielicznych dawnej w Polsce, sekwoja, którą podziwiali przedwojenni tuiyści. Do obiektów szkolnych przylega Park Kaszubski, w centralnej części którego znajduje się niewielki pomnik, upamiętniający postać Jana Myślisza, Kaszuba z dziada pradziada, który za męstwo w wojnie z bolszewikami w roku 1920 otrzymał krzyż Virtuti Militari. Po powrocie z wojska osiadł on w Helu, pełniąc przez wiele lat funkcję latarnika. Park Kaszubski powstał na miejscu dawnej helskiej kolonii karnej istniejącej od połowy wieku XIX do lat 20. XX wieku. Koścół katolicki pw. Bożego Ciała w Helu Pomnik poświęcony znanemu helskiemu działaczowi kaszubskiemu Janowi Myśliszowi. Na skraju parku, wybudowany został w roku 1933, wg projektu poznańskiego architekta Stefana Cybichowskiego, nowoczesny w formie, Kościół Katolicki pod wezwaniem Bożego Ciała. W roku 2000 na jego wieży zrekonstruowano galerię, będącą podstawą krzyża. Pierwsza galeria została zniszczona podczas II wojny światowej. Tuż przed kościołem znajduje się, zamieniona obecnie na dom przed-pogrzebowy, pierwsza katolicka kaplica w Helu, zbudowana w roku 1924, głównie ze składek letników. Stacje obserwacyjne Idąc ulicą Leśną w kierunku zagospodarowanej bałtyckiej plaży mijamy, po lewej stronie, obszerny ogrodzony teren, zajmowany przez helskie stacje obserwacyjne. Przy drodze, na skrzyżowaniu z ulicą Sosnową, znajduje się siedziba Stacji Meteorologicznej Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, która kontynuuje zapoczątkowane już w roku 1851 obserwacje pogodowe w Helu. Stąd podawane są codzienne komunikaty o stanie pogody. Stacja Meteo sąsiaduje z Obserwatorium Geofizycznym Instytutu Geofizyki Polskiej Akademii Nauk, które od roku Budynek obserwatorium Meteorologicznego w Helu.