NadMorze

Helskie Jednostki Rybackie

23 sierpień 2013r.

Helskie jednostki rybackie Wody Zatoki Gdańskiej, znajdujące się wokół Helu, stanowią znakomite tereny połowowe dla lokalnego rybołówstwa, dlatego też od dawna przyciągały rybaków. Współcześnie praktycznie zanikło już tradycyjne rybołówstwo, uprawiane z małych, przechowywanych na piaszczystym brzegu łodzi. Powszechnie dominują duże, stalowe kutry. Prawie wszystkie typy stosowanych obecnie jednostek rybackich możemy obejrzeć w porcie. Najniższymi numerami rejestracyjnymi, zwyczajowo, oznaczone są drewniane i plastykowe łodzie wiosłowe i motorowe, nie przekraczające długości 10 m. Stosuje się je do przybrzeżnych połowów dorsza, fląder lub łososi za pomocą sieci stawnych; lub węgorza i mniej popularnej węgorzycy za pomocą sieci pułapkowych, tzw. żaków i mieroży. Najmniejsze jednostki stacjonują jeszcze na piaszczystym brzegu pomiędzy portami, nieco większe zajmują już wewnętrzny narożnik rybackiego portu, gdyż są najbardziej wrażliwe na działanie falowania. Wyższe numery należą do niewielkich metalowych kutrów, poławiających najczęściej ryby łososiowate (łososia, troć i pstrąga). Sezon połowowy na te ryby ma miejsce w okresie jesienno - wiosennym, dlatego latem kutry te stoją przy nabrzeżu portowym i często poddawane są remontom. Łososie poławia się za pomocą sieci swobodnie dryfujących, tzw. pławnic, które wydane do morza unoszą się swobodnie na jego powierzchni, chwytając w oczka przepływające łososie. Zimą, gdy łosoś żeruje, można go również chwytać za pomocą pływających w toni haków, nazywanych na Kaszubach "taklami". Numery rejestracyjne większe niż 100 w porcie helskim zarezerwowane są dla dużych kutrów, łowiących najczęściej za pomocą włoków (trałów) ciągniętych po dnie (dennych) lub w toni morskiej (pelagicznych). W ten sposób poławia się głównie śledzia, szprota i dorsza. Tuż przy wejściu do portu cumuje na stałym dyżurze jeden ze statków "Polskiego Ratownictwa Okrętowego", oznaczony charakterystycznym krzyżem maltańskim na sterówce. Jest on gotowy w każdej chwili wyruszyć z pomocą potrzebującym rybakom i żeglarzom. Kościół poewangelicki pw. Św. Piotra i Pawła Najstarszym, zachowanym budynkiem w Helu jest, pochodzący z początku XV wieku, kościół gotycki, będący w latach 1525-1945 świątynią lokalnej Gminy Ewangelickiej, a obecnie mieszczący siedzibę Muzeum Rybołówstwa - Oddziału Centralnego Muzeum Morskiego w Gdańsku. ' Ceglana bryła gotyckiego kościoła składa się z trójbocznie zamkniętego od wschodu prezbiterium, wspartego trójuskokowymi skarpami, pomiędzy którymi znajdują się duże otwory okienne oraz korpusu, zachowanego prawdopodobnie fragmentarycznie, bo stanowiącego obecnie jedynie nawę poprzeczną świątyni. Do północnej ściany prezbiterium przylega pomieszczenie, będące w przeszłości zakrystią, w którym dziś znajduje się biuro Muzeum. Bryła kościoła jest w chwili obecnej zniekształcona, wskutek tylko częściowego odbudowania drewnianej wieży, wysadzonej 19 września 1939 roku przez obrońców Helu. Na północnej ścianie kościoła uwagę zwraca jedyne zachowane epitafium, pochodzące z istniejącego tu dawniej cmentarza. Poświęcone jest ono, jak informuje angielskojęzyczny napis, Samowi Kościół ewangelicki w Helu widziany od strony portu. Pocztówka z 1904 r. Barkerowi, lat 27, z North Yarmouth w Anglii, który wraz ze swymi dwoma druhami nieszczęśliwie utonął, usiłując zepchnąć swój statek z mielizny w pobliżu Helu, co miało miejsce dnia 5 maja 1816. Refleksyjna sentencja wyryta na tej płycie mówi: Wy próżni śmiertelnicy, cieszący się młodością i zdrowiem, przystańcie i zastanówcie się, albowiem pod tym kamieniem spoczywa ten, którego śmierć w jednej chwili pozbawiła owych błogosławieństw opatrzności. Jedynym - zachowanym w Helu - ruchomym zabytkiem pochodzącym z dawnego, bogatego wyposażenia świątyni, jest ustawiony w przedsionku dzwon, odlany specjalnie dla helskiego kościoła w roku 1749. Na jego płaszczu znajdują się plakietki przedstawiające Św. Piotra (patrona świątyni) oraz grupę ukrzyżowanie, rozdzielone długą listą fundatorów. Po zakończeniu II wojny światowej, pokościelny budynek był wykorzystywany na magazyny przedsiębiorstwa połowowego "Arka". Mocno zdewastowany obiekt przeznaczono już nawet, pod koniec lat 50., do rozbiórki, od której uchroniła go decyzja Konserwatora Zabytków w Gdańsku o zaadaptowaniu świątyni na siedzibę lokalnej wystawy rybacko - przyrodniczej. W roku 1969 obiekt i zbiory, należące dotychczas do Rady Narodowej, zostały przekazane Muzeum Morskiemu w Gdańsku, które otworzyło w nim w roku 1972 swój oddział nazwany "Muzeum Rybołówstwa". Muzeum Rybołówstwa Ekspozycja Muzeum składa się z trzech części: stałej wystawy we wnętrzu obiektu, plenerowego skansenu tradycyjnych łodzi rybackich oraz wieży widokowej. Zwiedzając ekspozycję wewnętrzną, goście mogą zapoznać się z dziejami Bałtyku, jego przyrodą oraz historią wykorzystania polskiego wybrzeża dla celów rybackich, wyeksponowanych w plastyczno - przestrzennych gablotach. Warto zwrócić uwagę m.in. na rozpiętą na ścianie północnej, pod stropem prezbiterium, sieć do połowu fok, nazywaną w języku kaszubskim "zelintową klotką", jedyny zachowany w naszym kraju bojer rybacki, jakim rybacy udawali się na połów w okresie zlodzenia wód, a także kompletny zbiór narzędzi służących do budowy drewnianych łodzi. Na dobudowanym piętrze ekspozycyjnym można się zapoznać z przeszłością Helu, np. obejrzeć m.in. pamiątki pozostałe z obrony Helu we wrześniu 1939 r. oraz przedmioty związane z pierwszą polską placówką oceanograficzną - Morskim Laboratorium Rybackim i jej najwybitniejszym pracownikiem - Kazimierzem Demelem. Warto zwrócić uwagę na eksponowane na ścianach obrazy o tematyce morskiej, stanowiące artystyczne tło ekspozycji. W dniach o dobrej widoczności warto obejrzeć widok z udostępnionej 21 metrowej wieży muzealnej. Roztacza się z niej szeroka panorama obejmująca wschodnią część Zatoki Gdańskiej, aż po wybrzeża Trójmiasta. Na zewnętrznym, otoczonym ceglanym murem, dziedzińcu Muzeum, zlokalizowana jest plenerowa wystawa demonstrująca tradycyjne łodzie rybackie, m. in. ze szczególnie godną uwagi "pomeranką" (jedyny zachowany egzemplarz w kraju), należącą do grupy największych (8,52 m długości), bezpokładowych łodzi stosowanych w rybołówstwie przybrzeżnym oraz rybackie składziki, zbudowane z dwóch ustawionych pionowo części przepołowionych starych łodzi. Znajdują się tu również liczne, drewniane elementy starych łodzi i statków, które zaplątały się w rybackie sieci. W roku 1997 do skansenu tradycyjnych łodzi rybackich trafiła łódź wdzięcznej nazwie "Dziunia", wyróżniająca się pomarańczową barwą i wyposażeniem. Jest to łódź motorowa, zbudowana na potrzeby rybołówstwa przez stocznię "Szkuner" we Władysławowie. Lecz zamiast do rybaków, trafiła do Polskiej Akademii Nauk, by po przystosowaniu do pracy w ciężkich warunkach polarnych mogła służyć naukowcom w polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctow-skiego na Wyspie King George. Po zakończeniu swojej misji powróciła do kraju znalazła miejsce w zbiorach helskiego Muzeum. Muzeum czynne codziennie w godz. 1000- 1800 (po sezonie w godz. 830 - 1600).