NadMorze

Gdańsk Pod Panowaniem Polski

16 sierpień 2013r.

GDAŃSK POD PANOWANIEM POLSKI (1454-1793). W trwającej przez lat 13 wojnie z zakonem, wojska Gdańska podejmowały dalekie wyprawy przeciw miastom, które popierały Krzyżaków, jak Królewiec, pomagały też Polakom w zdobyciu Malborga w r. 1460. W owej wojnie stracili Gdańszczanie 2.000 obywateli, 15.000 zacisznych żołnierzy i ponieśli ogromne koszta. Po trzynastoletniej' wojnie, pokojem toruńskim w roku 1466, zrzekli się Krzyżacy Gdańska i zachodniej części Prus, t. zw. Prus Królewskich na rzecz Polski. Jeszcze w r. 1454 przybył do Gdańska Kazimierz Jagiellończyk, celem odebrania hołdu, a ujęty wspaniałem przyjęciem nadał miastu szereg przywilejów, które się stały podstawą jego autonomii. Pozwolił na zupełne zburzenie sprzyjającego Krzyżakom Nowego Miasta. Według przywileju Kazimierza Jagiellończyka otrzymał Gdańsk szerokie terytoria, prawie całe Żuławy Gdańskie i część Wyżyn Gdańskich, Puck i starostwo puckie, półwysep Hel z miasteczkiem. Kilka samodzielnych, dotychczas gmin Gdańska, połączono w jedno miasto, które otrzymało wolność cłową, własne sądownictwo i mennicę, prawo do posiadania floty i własnego wiojska, patronat nad wszystkiemi kościołami, z wyjątkiem kościoła Mariackiego, prawo do utrzymywania własnych posłów na dworacli zagranicznych, a nawet prowadzenia wojen i zawierania pokoju Blisko prze? 350 lat pozostawał Gdańsk pod rządami polskimi, ciesząc się szeroką aut o nom ją jako wolne miasto. Był on dla Polski, jako miejscowość położona przy ujściu Wisły do morza głównym portem handlowym-, dokąd kierował się cały eksport drzewa i zboża (stąd olbrzymie spichrze z XI, XVII i- XVIII w nad Mo-tławą). oraz miejscem importu towarów zagranicznych. Clćfw mymi przedmiotami wywozu, prócz zboża, było drzewo z polskich lasów. Poza tein wywożono -przędziwo smołę, polską sól i ołów. węgierskie wino, rudę miedzianą, oraz gęste piwo (J-operabier), z którego produkcji słynął Gdańsk. Przywożono hiszpańskie i reńskie wino, angielskie sukna, i rudę żelazną ze Szwecji. Rosło wówczas bogactwo mieszczan, a najpiękniejsze gmachy Gdańska z epoki późnego gotyku, renesansu i baroku pochodzą z epoki kiedy miasto należało do Polski. Gdańsk umiej niż inne miasta polskie, narażony by! na klęski ojenne. przeszedł bez szkody kilka oblężeń. Flota wojenna Gdańska urządzała w końcu XY w. wyprawy na dalekie morza, skąd pizyw-oziła lupy (np. słynny Sąd Osta teczn> Memli-nga), nawet staczała -bi-twy z flotą duńską i szwedzką. Przj pomocy pożyczek, udzielanych królom polskim, potrafił Gdańsk swoje przywileje rozszerzyć, a nawet otrzymać w zastaw starostwa, a w szczególności starostw o puckie. Było ono zastawione Gdańskowi w latach 1454 — 154G, oraz 1055—1678. W r. 1519 pomaga Gdańsk Polsce w wojnie przeciw fezy żakom Następnie w dlu-gim okresie poko ju za pano wonią obydwóch Zygmuntów rośnie w zamożność i z a-b udo w uje się wspaniale W W i XVI w ustępo wał Gdańsk w Polsce, co do bogactw liczby ludności i piękności gmachów, jedynie Krakowowi. W XVII w. gdj Kraków po przeniesieniu stolicy do Warszawy podupadł a Warszawę niszczyły klęski wojenne, pożary i zarazy, stał się Gdańsk największem i najhogatszeni miastem w Pol sce, któreni pozos, awał aż do pierwszego rozbiorjł^o^^/T Prądu reformacyjne zawitały do Gdańska wcześniej, niż do innych, miast .w Polsce. Jeszcze w r. 1518 jednocześnie z Lutrem występuje w Gdańsku u św. Piotra proboszcz Jakób Knade, jako szerzycie] reformacji. W r. 1520 idzie za nim Aleksander Franciszkanin, w r. 1536 Dominikanin Pankracy Klei.n. Kary biskupie i sądowe, nawet osobiste interwencje Zygmunta I nie pomagają, a w połowie XVI w. wszystkie kościoły parafialne gdańskie i część klasztorów przechodzą w ręce protestantów. Przed reformacją posiadał Gdańsk oprócz licznych klasztorów 6 kościołów parafialnych, a to dla Starego Miasta św. Katarzyny (1185) i św. Bartłomieja (1370), dla Głównego Miasta P. Marji (1343), św. Jana (1241), dla Dolnego Miasta św. Barbary (1387), a dla Przedmieścia św. Piotra (1393). Za czasów Krzyżackich istniały -tylko dwie .paira-fje, św. Katarzyny i P. Mairji, pozostałe ustanowił biskup Gruszczyński w r. 1456. Poza tem było kilkanaście kościołów klasztornych i szpitalnych. Po reformacji, wszystkie te kościoły przeszły w ręce ewangelików, a pozostały przy nich także w XVII i XVIII w. epoce kointureformacji, kiedy zresztą w całej Polsce kościoły opanowane przez ewangelików, wróciły z powrotem do katolików. Ogółem opanowali ewangelicy w Gdańsku 28 kościołów katolickich, gdyż Gdańsk należał w średnich wiekach do najbogatszych w kościoły miast środkowej Europy. Jedynym kościołem katolickim parafjalnym wi Gdańsku aż do r. 1840, była zbudowana za Sobieskiego (1G85) kaplica królewska, oprócz której istniały jeszcze klasztory Karmelitów, Dominikanów, Brygidek, Jezuitów i Reformatów. W r. 1577, Gdańsk, ufny w siłę swych świeżo wzniesionych fortyfikacyj ziemnych podnosi próbę buntu -przeciw Batoremu, obstając przy kandydaturze arc. Maksymiliana. Wywołało to całoroczną wojnę i oblężenie miasta przez Batorego, w czasie którego Gdańszczanie mszcząc się na katolikach, zlupili kościoły Dominikanów i Karmeli-tów w Gdańsku, oraz Cystersów w Oliwie. Pobici przez Batorego pod Lubiszewem, gdzie poległo 2900 Gdańszczan, po 2-ch szturmach poddali się. Zapłacić musieli okup, wynoszący 6,5 miljonów marek, na który zużyto częściowo skarbce kościelne, zapłacili też odszkodowanie zniszczonym klasztoram, uzyskali natomiast potwierdzenie przywilejów- oraz definitywne przyznanie ewangelikom kościoła P. Marji i innych. Po tem oblężeniu za rządów Batorego i Zygmunta III, zaczyna, się zloty okres Gdańska, za jaki można uważać lata od 1580—1626. Z wzrostem zamożności, handlu i przemysłu, z podniesieniem się dobrobytu, poszedł w parze kult sztuk pięknych i nauk, a najpiękniejsze gmachy Gdańska z tej właśnie epoki pochodzą. Wojny i drożyzna w innych krajach Europy spowodowały ipośrednio wizrost Gdańska i jego handlu. W szczególności powstanie Holaw-dji przeciwko Hiszpanii, 1 upadek holenderskich portów ułatwiły Gdańskowi nawiązanie stosunków handlowych z Hiszpanią, Portugalią i Włochami. Gdański okręt ,,Sam-son" z ładunkiem zboża, wybrał się wówczas do Tangeru, a nawet do Brazylii, skąd wrócił z ładunkiem cukru. Nieurodzaj we Włoszech wi latach 1588 —1590, i spowodowana przez niego drożyzna, dały Gdańskowi sposobność nawiązania bezpośrednich stosunków handlowych z Włochami, dokąd wysyłano statki z polskiem zbożem. W roku 1590 i następnych ubiegali się o nie w Gdańsku delegaci Wenecji, księcia Mantui, Ferdynanda Medici, w. ks. Toskany, w r. 1592 zjawił się nawet delegat papieża, z prośbą o zboże. Całe floty z polskim zbożem szły wówczas z Gdańska do Rzymu, Florencji i Wenecji, a gdańscy kupcy byli bardzo mile witani zarówno przez dożów weneckich, jak i przez papieża Grzegorza XIV, którzy czynili im wszelkie udogodnienia. Stosunki między Gdańskiem, a Wenecją ułożyły się tak przyjaźnie, że na prośbę rządu Wenecji posłał Gdańsk w x. 1601, widok miasta pędzla Moliera. Na koszt miasta uczyli się młodzi Gdańszczanie na uniwersytecie w Padwie; odwrotnie, Włosi osiadali w Gdańsku, podnosząc kulturę miasta, jak n,p. markiz d'Oria z Neapolu, osiadły w r. 1591 w Gdańsku, którego biblioteka. stała się zawiązkiem biblioteki miejskiej. Powstanie w Holandji, nie tylko ułatwiło Gdańskowi konkurencję handlową, ale spowodowało przybycie i osiedlenie się na stałe w końcu XVI wieku kilkuset rodzin wychodźców z Holandii i Flamandji, którzy uszli z tych krajów przed prześladowaniami religijinemi księcia Ałby. Przynieśli oni z sobą znaczne kapitały, dużą przedsiębiorczość przemysłową, znawstwo rozmaitych dotychczas nieznanych w Gdańsku rodzajów przemysłu i wyrobione stosunki handlowe. Między innem! wprowadzili oni w Gdańsku fabrykację malowanych kafli, oraz fabrykację wódek i likierów'. Jeden z emigrantów holenderskich Ambroży Yermóllen założył w roku 1598 istniejącą dotychczas głośną fabrykę złotej wódki gdańskiej „Pod Łososiem". Wśród wychodźców, których część osiedliła się na Żuławach Gdańskich (menonici), znalazło się wielu wybitnych architekt tów, malarzy i rzeźbiarzy, o których wspominamy w następnym ustępie. Wychodiźtwo holenderskie dało początek kilkudziesięciu rodzinom zamożnych pata-ycjnszów gdańskich, a holenderskiego pochodzenia jest też głośna rodzina Uphagenów. W tej epoce powistała większość patrycjuszowskich kamienic, zdobiących cło dzisiaj Długą ulicę i Długi Rynek, oraz inne ulice Starego Gdańska. Prow7adząc rozległy handel posiadał Gdańsk własnych posłów-, w szczególności we Francji (od r. 1612). w Anglji, Wenecji, .Hiszpanji, Portugalii, nawet w Konstantynopolu. Odwrotnie, cały szereg' państw posiada! swoich posłów w Gdańsku. Największy rozkwit miasta przypada na czas y W ł a-d y s ł a w a IV, kiedy miasto wzrosło do 80.000 mleszk. i szybko przyszło do siebie po szkodach, wywołanych w latach 1626—35 przez wojnę z Gustawem Adolfem. W r. 1632 otrzymuje Gdańsk prawo wysyłania posłów na lejmy. W miejsce dawnych murów zbudowano w latach 1570—76 nowe fortyfikacje ziemne tak silne, że w7 1626 nie mógł zdobyć Gdańska Gustaw Adolf, a w r. 1655 Szwedzi nawet nie próbowali oblężenia miasta. Gdańsk i gdańska flota obronili wówczas nie tylko własne miasto, ale i sąsiedni Puck. Dla obrony miasta zburzono wtedy przedmieścia. Prawie wszyscy królowie polscy przybywali cło Gdańska dla odebrania hołdu, w XVII w. zbudowano nawet dla ich przyjęcia specjalne apartamenty w Zielonej Bramie. Przez trzy tygodnie trwały w r. 1552 uroczystości na cześć Zygmunta Augusta, który tu przybył, by pozyskać gdańszczan dla Lnji Lubelskiej, która zdecydowała leż o trwałym połączeniu Prus Królewskich i Gdańska z Polską. Często bawili tu zajęci sprawami (loty polskiej i wojnami ze Szwecją królowie Zygmunt III, Władysław IV i Jan Kazimierz. Wystawnie przyjęto w r. 1640 królowe Marję Ludwikę, przyjeżdżającą z Francji. Na jej cześć urządzono na Długim Rynku pochody, turnieje rycerskie, fajerwerki, pantominy, przedstawiające walki Gotów i Sarmatów, zbudowano dwie wspaniałe bramy triumfalne, z których sypano pachnące proszki. Do najokazalszych należały uroczystości urządzone l sierpnia 1677 na powitanie króla Sobieskiego i królowej. Król odbierał wówczas hołd mieszczaństwa obok Wysokiej Bramy. W czasie pobytu pary królewskiej urodził się wtedy w Gdańsku królewicz Aleksander, zmarł prymas Olszowski. W r. 1G98 złożył Gdańsk liołd Augustowi II, lecz w r. 1704 pod naporem Szwedów go odstąpił, uznając królem Leszczyńskiego, który tu przebywał do r. 1707. Nie były te czasy pomyślne dla Gdańska, naraził się bowiem na oblężenie przez Sasów i Rosjan, a dżuma w r. 1709 zabrała 24.000 ludzi. W r. 1710 bawił powtórnie w Gdańsku August II i przebaczył miastu popieranie Leszczyńskiego, zaś w roku 1717 odbył się tu zjazd Augusta II z carem Piotrem Wielkim. W r. 1733 Gdańsk po raz drugi oświadczył się za narodowym polskim kandydatem do tronu, stając po stronie Leszczyńskiego przeciw Augustowi III. Król Leszczyński bawił wówczas w Gdańsku mile przez mieszczan przyjęty, naraził przez to jednak miasto na oblężenie przez Rosjan, a Gdańsk po dwumiesięcznej mężnej obronie i ucieczce Leszczyńskiego, kapitulował 28 czerwca 1734 r. W czasie tego oblężenia zginęło 1500 ludzi, zburzono i spalono 1800 domów. W czasie wojny siedmioletniej w r. 1758 w przemarszu spalił miasto częściowo rosyjski generał Fermor. Chociaż wypadki te podcięły dobrobyt miasta, jednakże w r. 1772 przy pierwszym rozbiorze Polski miał Gdańsk jeszcze 60.000 mieszk., dorównywał zatem ówczesnej' Warszawie. Pierwszy rozbiór Polski spowodował zastój Gdańska. Pozostał on wprawdzie przy Polsce jako jej port nad- morski, ale Fryderyk Wielki zająwszy Prusy Królewskie nie szczędził żadnych s z y k a n, aby uniemożliwić Polsce żeglugę na Wiśle i szkodzić handlowi Gdańska. Na towary przywożone i wywożone z Gdańska nałożył wysokie cła, zajął Wisłoujście i Nowy Port, a od mieszczan wychodzących poza rogatki żądał paszportów. Szykany te, które oburzyły mieszkańców Gdańska na Prusaków, spowodowały, że ludność miasta spadła w r. 1793 do 37.000. Był jednak jeszcze wówczas Gdańsk drugim po Warszawie miastem w Polsce. Gdańsk, jako wolne miasto, posiadał za polskich czasów tak szeroką autanomję, że nietylko potrafił utrzymać charakter niemiecki, który nadali mu Krzyżacy, ale nawet zniemczyć polskie wsie na Żuławach gdańskich i bliższą miasta część Kaszub. Posiadając .patronat nad ich kościołami, narzucił ton już w XVI w. proboszczów i religię ewangelicką, a później niemieckie szkoły, nabożeństwa i kazania. Chociaż mieszczanie tutejsi wobec nieustannych stosunków handlowych z Polską znali wszyscy język polski, którym też w XVII i XVIII w. posługiwała się znaczna część ludności Gdańska, niemczyznę w stosunkach urzędowych szanowała Polska tak dalece, że Zygmunt August wystawiał dla Gdańska niemieckie dokumenty, a król Sobieski w czasie przyjęcia wygłaszał do mieszczan niemieckie przemówienia. Brakło .polskich ośrodków kulturalnych, nie było dworu biskupiego, ani pałaców i dworów arystokracji, a w okolicznych wioskach, które bez wyjątku niemal należały już to do Gdańska, już to do zniemczanego klasztoru w Oliwie, nie było szlachty .polskiej, więc też promieniująca z Gdańska kultura niemiecka nie znajdowała przeciwwagi ze stroiny polskiej. Szlachta z całej Polski przybywała tu często, ale tylko na kilka dni, dla sprzedania zboża i porobienia 'zakupów, poczerń znikała, wywożąc lub zostawiając tu sporo pieniędzy, lecz nie zmieniając niemieckiej fizjonomii miasta. Kilka miejscowych k 1 a s z t o ir ó w polskich (Karmelici, Dominikanie, Jezuici, Brygidki i Reformaci), pozbawione w epoce reformacji wpływów na mieszczaństwo, które krzywem na nie patrzyło okiem, nie mogły tu też wiele znaczyć. Stosunkowo największą rolę wśród nich odgrywało kolegjum jezuickie. rozbiór polski i wojny napoleońskie (1793—1814). Przy drugim rozbiorze Polski w marcu 1793 r. zajęli Prusacy Gdańsk. Mieszkańcy, rozebrawszy broń z arsenału, przyjęli ich wrogo, a wialki uliczne trwały przez cały tydzień. W r. 1794 pozbawili Prusacy Gdańsk autonomji i przywilejów i zredukowali go cło roli zwykłego miasta .powiatowego. Rządy pruskie trwały lat 15. W r. 1807 po dłuższym oblężeniu zdobyli Gdańsk Francuzi pod wodzą mar- Posąg Augusta III w Dworcu Artusa. Fot. Jan Bułhak, Wilno. Ze zb. Pol. Tow. Krajoznawczego. szalka Lefebre'a, który otrzymał tytuł ..Księcia Gdańska". Na podstawie pokoju w Tylży, którym utworzono Księstwo Warszawskie, stanowi! Gdańsk z dwum,iłowym okręgiem w olne miasto, będące portem dla Księstwa. Miasto nie mogło się rozwinąć w epoce nieustannych wojen, mając załogę francuską i olbrzymie kontrybucje do płacenia. Kontrybucji wyciśnięto z miasta 40.000.000 marek, zabrano też wiele dzieł sztuki i kosztowności ze zbiorów publicznych i prywatnych Przywrócono natomiast miastu poprzednią autonomję. Po wyprawie na Moskwę obiegli Rosjanie i Prusacy w r. 1813 Gdańsk, broniony przez Francuzów. Miasto wytrzymało niemal całoroczne oblężenie, przyczem znaczne części miasta, a wśród tego 174 spichrze z zapasami i kilka kościołów legło w gruzach w czasie bombardowania. Wreszcie 1 stycznia 181 i r., skutkiem głodu i braku amunicji Francuzi kapitulowali. W r. 1815, eksplozja prochowni zniszczyła 550 domów. W r. 1815 na podstawie kongresu Wiedeńskiego wrócił Gdańsk do Prus. gdańsk pod panowaniem prusk1em (1814-1918). Pierwsze kilkadziesiąt lat pruskiego panowania, nie były dla miasta pomyślne. Gdańsk odcięty ocl Polski przestał być w NIN w. wielkim portem handlowym, a w Niemczech nie odgrywał pod tym względem żadinej roli, zepchnięty w tył przez Hamburg. Bremę, Lubekę i Szczecin. Zaznaczyło się to i w wyglądzie miasta, które w swym rozwoju stanęło na czas dłuższy tani, gdzie je zostaw iły polskie rządy XVIII w Zupełny zastój Gdańska trwał do r. 18G0. Gdańsk był wówczas zwiykłym miastem powiatowem, podporządkowanem administracyjnie Królewcowi. pozbawionem szkół wyższych, a nawet kolei. Po roku 1820 uległy kasacie wszystkie klasztory katolickie w Gdańsku, a dobra ich zabrał rząd pruski. Ula polskości było to dużym ciosem, gdyż większość klasztorów posiadała zakonników Polaków, urządzały one polskie nabożeństwa i prowadziły polskie szkoły. Przy dawinych kościołach Karmelitów, Dominikanów, i Brygidek biskup Sedlag utworzył w r. 1840 trzy nowe parafje katolickie. N o w y W' z r o s t miasta zaczyna się za długich rządów nadburmlstrza von Wintera (18G3—90). Powstają n o w e dzielnice, wiele gmachów publicznych i prywatnych. Gdańsk otrzymuje wodociągi (1868) i kanalizację (1871). pierwszą tego typu w Europie, zaś w r. 1878 zostaje stolicą nowoutworzonej prowincji Prus Zachodnich. W r. 1895 zniesiono zacieśniający rozwój miasta pas wewnętrzny fortyfikacji z doby wojny trzydziestoletniej. W r. 1903 'zostaje otwarta politechnika. Gdańsk zostaje ogniskiem przemysłu, powstają tu olbrzymie warsztaty okrętowe, cesarski i Schi-cbaua, obok wielu mniejszych fabryk. Wznosi się szereg gmachów dla pomieszczenia szkół i urzędów, powstają nowe dzielnice willowe, przez przyłączenie przedmieść rozszerza się znacznie terytorium miasta. W r. 1910 rozszerzono obszar miasta przez przyłączenie kilku gmin podmiejskich, aż po Brzeżno i wieś Kraków, skutkiem czego obszar miasta wzrósł do 3660 ha. Tem samem pozyskał Gdańsk brzeg morski na własnym teayto-rjuni miejskim. Handlowe znaczenie miasta zaczęło wzrastać po r. 1899, kiedy w Nowym Porcie założono wolny od cła port, a w r. 1904 rozszerzono port gdański przez budowę portu ceasrskiego nad Wisłą. O zastoju Gdańska w XIX w. świadczy powolny wzrost ludności. W r. 1819 liczył 49.000 m.. w r. 1900 zaledwie 147.000 m. Zatem w okresie, kiedy Warszawa, Kraków, Lwów. Poznań, wzrosły niemal dziesięciokrotnie, Gdańsk mający lepsze od nich przyrodzone warunki rozwoju, z powodu odcięcia od Polski wzrósł tylko trzykrotnie. a tem samem w stosunku do tamtych cofnął się. W' czasie pierwszego rozbioru Polski byl największem miastem Polski, — w czasie podpisywania traktatu Wersalskiego, znalazł się na siódmem dopiero miejscu, wyprzedzony przez Warszaw ę. Łódź. Lwów. Kraków, Poznań i Wilno. TRAKTAT WERSALSKI W R. 1919. Traktat Wersalski odłączył Gdańsk od Niemiec, lecz nie przyłączył go do Polski, ale uczynił wol-nem miastem, pośrednio związanem z Polską, jako jej port handlowy, pozostający pod kontrolą Ligi Narodów. Kontrola Ligi Narodów jest wykonywana za pośrednictwem wysokich komisarzy. Pierwszym z nich był mianowany 11 lutego 1920 Anglik Reglnald Tower, od 17 grudnia 1922 Ryszard Haking, od 30 stycznia 1923 Mac Doneł, obecnie Holender Van Hanie! Gdańsk pozostaje z Polską w unji celnej, posiada wspólną reprezentacje zagraniczną, koleje gdańskie podlegają Polskiemu Ministerstwu Kolei, jako przedsiębiorstwo prywatne. W zarządzie polskim nie pozostają koleje wąskotorowe. Dla z a-rządu portu istnieje komisja mieszana polsko-gdań-ska złożona z 10-ciu osób, po- pięciu z każdej strony, w której prezydentem jest szwajcarski pułkownik James de Reynier. W okresie -powojennym wzrósł Gdańsk znacznie, czego dowodem jest zarówno wzrost mieszkańców, jak i duży ruch budowlany, szczególnie na przedmieściach, ożywił się też jego handel i przemysł. Dawne koszary w mieście i na przedmieściach, które wystawili Prusacy .pod koniec swych rządów, zamieniono przeważnie na fabryki. Podczas gdy przed wojną stał Gdańsk pod względem wywozu na ostatniem miejscu wśród niemieckich portów bałtyckich. obecnie zajął drugie miejsce po Szczecinie. Szczególnie wzrósł wywóz drzewa. W r. 1923 f 1 o t a h a n d 1 o w a Gdańska posiadała 48 okrętów morskich o pojemności ponad 50 tonn, a ogółem miała ona pojemności 59.483 tonn. W roku 1923 w porcie gdańskim dowieziono towarów 400,286 tonn, wywieziono 565.466 tonn, przeważnie pochodzących z Polski, lub przeznaczonych dla Polski. Po wojnie, na skutek Traktatu Wersalskiego, przestał Gdańsk być fortecą. Pruskie forty na Górze Biskupiej, Zamkowej i na wybrzeżu niorskiem, zostały zniszczone, a częściowo zamienione na mieszkania.

wczasy, Pomorze, Wypoczynek, Gdańsk, Polska, Wczasy, Wakacje, Wypoczynek, Historia, Zwiedzanie.Pomorze, Kaszuby